Ολυμπιάδα και Ολυμπιακοί αγώνες

 

Η λέξη ολυμπιάδα στη νέα ελληνική σημαίνει και «οι Ολυμπιακοί αγώνες». Στην αρχαιότητα η λέξη Ὀλυμπιάς πράγματι σήμαινε και τη χρονική περίοδο τεσσάρων χρόνων μεταξύ δύο διαδοχικών Ολυμπιακών αγώνων. Κριτήριο όμως για το πώς χρησιμοποιείται μια λέξη στη νέα ελληνική δεν είναι ο αρχαίος πρόδρομός της. Άλλωστε, αν ανατρέξει κανείς στο λήμμα ολυμπιάς του λεξικού Δημητράκου π.χ., θα συναντήσει και σημασίες που δεν υπάρχουν καν στη νέα ελληνική.

Επίσης, είναι αξιοσημείωτο ότι η δήθεν εσφαλμένη σημασία «οι Ολυμπιακοί αγώνες» υπάρχει και στην αρχαία ελληνική. Φαντάζομαι ότι σε μια αντιπαράθεση θα ήταν καταλυτικό το επιχείρημα ότι στα αρχαία ελληνικά Ὀλυμπιάς σήμαινε και τους Ολυμπιακούς αγώνες. Στην πραγματικότητα βέβαια ούτε αυτό είναι το στοιχείο που μας «επιτρέπει» να λέμε σήμερα ολυμπιάδα με τη σημασία των Ολυμπιακών. Κάλλιστα θα μπορούσε να είναι μια νεότερη σημασία.

Ας προστεθεί ότι τα πιο γνωστά νεοελληνικά λεξικά στο λήμμα ολυμπιάδα έχουν καταγράψει –και σωστά– και τη σημασία «οι Ολυμπιακοί αγώνες». Κι αυτό είναι ένα αξιοσημείωτο στοιχείο, όχι όμως ο λόγος για τον οποίο μπορούμε να χρησιμοποιούμε τη συγκεκριμένη σημασία. Τα γνωστότερα λεξικά της νέας ελληνικής απλώς περιγράφουν μια γλωσσική πραγματικότητα. Η «επίμαχη» σημασία ούτως ή άλλως υπάρχει και οι λεξικογράφοι, όπως οφείλουν, την καταγράφουν εκ των υστέρων.

Και μάλιστα υπάρχουν χρήσεις όπως Διεθνής Ολυμπιάδα Μαθηματικών. Επομένως, τι συζητάμε;

Σχετικός σύνδεσμος: https://bit.ly/3eLmoug

ΠΡΟΣΘΗΚΗ

Η συζήτηση είναι σε λάθος βάση. Η Ολυμπιάδα και οι Ολυμπιακοί αγώνες ούτε «πρέπει» ούτε «δεν πρέπει» να ταυτίζονται. Στην αρχαιότητα ολυμπιάδα έλεγαν και τους Ολυμπιακούς αγώνες και τη χρονική περίοδο των τεσσάρων ετών μεταξύ δύο συνεχόμενων Ολυμπιακών. Η λέξη είχε και τη μία και την άλλη σημασία. «Ο αρχαίος τρόπος μέτρησης του χρόνου» λοιπόν λεγόταν Ὀλυμπιάς.

Σχετικά με τη λέξη ξενοδοχία (2)

 

Άλλη μία περίπτωση στην οποία αντιστρέφεται η κανονική σειρά των πραγμάτων. Για να χρησιμοποιήσεις μια λέξη, υποτίθεται ότι πρέπει να την έχεις διαβάσει σε λεξικό. Στην πραγματικότητα, όπως μπορεί να καταλάβει ο καθένας, οι λεξικογράφοι εκ των υστέρων καταγράφουν τις λέξεις που χρησιμοποιούνται.

Ακολουθεί μια σειρά από επίσης άστοχα σχόλια, «αστεία» ή μη. Ένας από τους σχολιαστές γράφει:

«“Ξενοδοχία” σύμφωνα με το λεξικό του Γαζή είναι “το δέχεσθαι και φιλεύειν τους ξένους”! Τώρα η Νοτοπούλου τι ήθελε να πει, αυτό σηκώνει μεγάλη κουβέντα!».

Του απαντώ ότι η λέξη υπάρχει σήμερα και δηλώνει τον ξενοδοχειακό τομέα, τον κόσμο των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων. Προσθέτω ότι η σημασία της είναι σαφής, αν και όχι βέβαια ακριβώς η ίδια με την καταγεγραμμένη σε παλιά λεξικά, αφού σήμερα δηλώνει τον σχετικό κλάδο ή τομέα.

Και μου ανταπαντά ως εξής:

«δηλαδή θέλετε να μας πείσετε ότι η Νοτοπούλου, που δεν ξέρει να μιλήσει, συνειδητά χρησιμοποίησε τη συγκεκριμένη λέξη 😃😃😃!».

Δεν θέλω να πείσω κανέναν και για τίποτα. Και δεν ξέρω τι σημαίνει η λέξη συνειδητά στην προκειμένη περίπτωση. Η λέξη ξενοδοχία βεβαιότατα υπάρχει, ανεξάρτητα από την κατάρτιση της Κ. Νοτοπούλου.

Θα επαναλάβω αυτό που έγραψε στο Facebook γνωστός νομικός, που δεν έχει ιδεολογική συγγένεια με την Κ. Νοτοπούλου:

«Παιδιά, δεν θέλω να σας στεναχωρήσω, αλλά η λέξη “ξενοδοχία” υπάρχει και σημαίνει ακριβώς αυτό που εννοούσε η Νοτοπούλου. Βρέστε κάτι άλλο».

 

Σχετικά με τη λέξη ξενοδοχία

«[...] δεν μπορεί να διεκδικεί ασυλία από την αμφισβήτηση και τη σάτιρα με το επιχείρημα ότι ο καθένας μπορεί να κάνει γραμματικά και συντακτικά λάθη. Ακόμη κι αν θεωρηθεί ότι λοιδορείται άδικα».

Το θέμα είναι ότι στην προκειμένη περίπτωση η Κ. Ν. δεν έκανε κανένα γλωσσικό –γραμματικό, συντακτικό ή άλλο– λάθος. Εννοείται ότι κανείς δεν έχει ασυλία από την αμφισβήτηση και τη σάτιρα, αλλά τέτοια ασυλία δεν έχουν ούτε αυτοί που αμφισβητούν και σατιρίζουν. Και οι κρίνοντες κρίνονται. Αν μάλιστα νομίζουν ότι η συγκεκριμένη πολιτικός χρησιμοποίησε μια ανύπαρκτη λέξη, έχουν άδικο. Δεν μπορεί να «θεωρηθεί» άδικη η λοιδορία, αλλά είναι όντως άδικη.

Απαντάω και σε δύο σχόλια που έγιναν κάτω από τη σχολιαζόμενη ανάρτηση (βλ. εδώ):

1) «Γι’ αυτό γράφω “ακόμη κι αν θεωρηθεί ότι λοιδορείται άδικα”. Λέω “να θεωρηθεί” διότι πρώτον, η ορθότητα μιας χρήσης κρίνεται ακριβώς από το πώς χρησιμοποιείται, όχι μόνο από το εάν η λέξη υπάρχει στα λεξικά. Το να επαναλάβει κάποιος μια λέξη που υπάρχει στα λεξικά δεν σημαίνει ότι χρησιμοποιείται σωστά. Δεύτερον, δεν χρησιμοποίησε τον όρο σε έναν κύκλο στον οποίο ίσως είναι οικείος, αλλά τον απηύθυνε γενικά όπου δεν συνηθίζεται».

Η λοιδορία βασίστηκε στο ότι η λέξη ξενοδοχία είναι δήθεν ανύπαρκτη. Η συγκεκριμένη λέξη όμως και υπάρχει και δεν έχει τίποτα το μη «ορθό». Το αν έχει καταγραφεί ως λήμμα σε ένα λεξικό είναι άλλο θέμα – όπως και η χρήση της εκτός ενός κύκλου στον οποίο θα ήταν ίσως οικεία.

2) «Το γεγονός ότι συναντάται μία φορά στον Ξενοφώντα κι άλλη μία στον Θεόφραστο, ενώ το Liddell-Scott σημειώνει ότι πρέπει να διορθωθεί σε ξενοδοκία, δεν νομιμοποιεί καμία χρήση σήμερα, όταν απουσιάζει από τα επίσημα λεξικά της νέας Ελληνικής γλώσσας: Ακαδημίας και Μπαμπινιώτη».

Η «νομιμοποίηση» της χρήσης μιας λέξης δεν εξαρτάται από το αν αποτελεί λήμμα σε ένα λεξικό, και μάλιστα της αρχαίας ελληνικής. Ως προς τα νεοελληνικά λεξικά, δεν υπάρχουν «επίσημα» λεξικά της νέας ελληνικής γλώσσας. Και να υπήρχαν όμως τέτοια, είναι δεδομένο ότι στο λημματολόγιο ενός λεξικού περιλαμβάνεται μόνο ένα τμήμα του λεξιλογίου μιας γλώσσας. Μπορεί βέβαια να ξενίζει μια λέξη οικεία ίσως σε έναν πιο στενό κύκλο η οποία απευθύνεται στο ευρύ κοινό, αυτό όμως είναι άλλο θέμα, όπως προαναφέρθηκε.

Επίσης, ένα μέλος του γκρουπ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ σχολίασε:

«Το ενδεχόμενο της χρήσης εξεζητημένων όρων και λέξεων, μόνο και μόνο για να δημιουργήσουμε εντυπώσεις και να αποτελέσουμε για λίγες μέρες αντικείμενο συζήτησης, το εξετάζουμε; Είμαι βέβαιος ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση ο σκοπός επετεύχθη».

Δεν μπορούμε να ξέρουμε αν αυτός ήταν ο σκοπός της Κ. Ν., γιατί δεν είμαστε μέσα στη σκέψη της. Εγώ περιορίζομαι στα δεδομένα. Όταν δηλαδή κάποιος ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει η λέξη ξενοδοχία, του αντιτάσσω με στοιχεία ότι όντως υπάρχει. Να προσθέσω ότι και στα δύο αντίπαλα στρατόπεδα παρατηρείται το φαινόμενο αυτό, να ασκείται δηλαδή «κριτική» που δεν βασίζεται στα πραγματικά δεδομένα. Το ίδιο έχει κάνει γνωστός γλωσσοφιλόλογος, ομοϊδεάτης της Κ. Ν. – έχω γράψει σχετικά σε αυτό εδώ το ιστολόγιο. Δικός μου σκοπός είναι να προτάσσω την αλήθεια και να προβάλλω κείμενα που κάνουν το ίδιο. Τέτοια είναι π.χ. τα κείμενα των κυρίων Α. Καρίπογλου και Γ. Φαρμάκη στο Facebook, οι οποίοι, χωρίς να έχουν ιδεολογική συγγένεια με την Κ. Ν., υπερασπίστηκαν την αλήθεια.

Τέλος, παραπέμπω σε μια εξαιρετική ανάρτηση, την οποία κοινοποίησα στο γκρουπ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ (βλ. εδώ), αλλά και στο σχόλιο που έκανα εκεί.

Σχετικοί σύνδεσμοι:

1) https://bit.ly/3dANNhM

2) https://bit.ly/2UYymcY