«Το Άγιο Όρος είναι Άγιον Όρος»

«Το Άγιο Όρος είναι Άγιον Όρος»

«Σχεδόν πάντοτε συναντά κανείς πλέον στον γραπτό και στον προφορικό λόγο την ονομασία Άγιο Όρος, η οποία προφανώς θεωρείται συνεπής με τη δημοτική γλώσσα. Το θέμα της χασμωδίας/κακοφωνίας φαίνεται ότι έχει ξεχαστεί. Ας το παραδεχθούμε: το “ν” στο Άγιον Όρος δεν είναι καθαρευουσιανισμός, είναι χάριν ευφωνίας».

Στην ερώτηση ποιο από τα δύο είναι το σωστό, «Άγιο Όρος» ή «Άγιον Όρος», η απάντηση είναι προφανής: και τα δύο είναι δεκτά, και μάλιστα καταγράφονται σε γνωστά νεοελληνικά λεξικά. Ο ισχυρισμός ότι «σχεδόν πάντοτε» πλέον γράφεται και λέγεται «Άγιο Όρος» μένει να αποδειχτεί. Η διαδικτυακή αναζήτηση του «Άγιον Όρος» πάντως οδηγεί σε ικανό αριθμό παραδειγμάτων χρήσης, ενώ χρειάζεται έρευνα για να αποφανθεί κανείς πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα με την πάροδο του χρόνου. Επίσης, μια χασμωδία μπορεί να υπάρχει στο «Άγιο Όρος», αλλά η κακοφωνία είναι κάτι το υποκειμενικό. Κι αν «έχει ξεχαστεί» το θέμα της χασμωδίας/κακοφωνίας, μπορεί να μην υπάρχει κακοφωνία. Και κάτι ακόμα: μπορεί το «ν» στο «Άγιον Όρος» να μην είναι καθαρευουσιανισμός αλλά χάριν ευφωνίας, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όποιος λέει «Άγιο Όρος» κάνει μια επιλογή συνεπή με τη δημοτική. Προσωπικά, λέω αυθόρμητα «Άγιο Όρος» χωρίς να σκέφτομαι την αντίθεση δημοτικής-καθαρεύουσας, ενώ δεν αποκλείω να έχω πει και «Άγιον Όρος» μερικές φορές. Στο λήμμα ενός νεοελληνικού λεξικού βέβαια πρέπει να καταγραφούν και τα δύο, «Άγιο Όρος» και «Άγιον Όρος», ως υπαρκτά, όπως και να τα κρίνει κανείς.

ΑΠΛΟΛΟΓΙΑ

 

ΛΚΝ, απλολογία: «γραμματικό φαινόμενο που παρατηρείται σε μια λέξη όταν αποβάλλει τη μία από τις δύο συνεχόμενες συλλαβές της που έχουν τα ίδια ή συγγενικά σύμφωνα, π.χ. αποφοιτητήριον > αποφοιτήριο» (βλ. εδώ).

Σχετικός σύνδεσμος: εδώ

Στην περίπτωση του αποστρατιωτικοποίηση-αποστρατικοποίηση μπορεί κανείς να δεχτεί σε μια έκδοση –αλλά και στο λήμμα ενός λεξικού ως πρώτο τύπο– το αποστρατιωτικοποίηση, που άλλωστε είναι σήμερα ακόμα υπαρκτό. Απεναντίας, στο αρχαίο ἀμφορεύς < ἀμφιφορεύς η αλλαγή έχει συντελεστεί εδώ και αιώνες. Η μία περίπτωση δηλαδή μπορεί να διαφέρει από την άλλη. 

Σε επιμέλεια βιβλίου θα έγραφα αποστρατιωτικοποίηση και περιβαλλοντολόγος. Σε λεξικό θα κατέγραφα τους ίδιους τύπους ως πρωτεύοντες και τους νεότερους –αποστρατικοποίηση και περιβαντολόγος– ως δευτερεύοντες δίνοντας κάθε φορά τη σχετική ετυμολογική εξήγηση.

«Καινοφανείς γλωσσικές ερμηνείες και ετυμολογίες»

Δεν κατάλαβα ποιες είναι –στην προκειμένη περίπτωση– οι «καινοφανείς γλωσσικές ερμηνείες και ετυμολογίες». Πρώτα απ’ όλα, καλό είναι να παραπέμπουμε στο σχετικό βίντεο (βλ. εδώ), εφόσον το σχολιάζουμε. Ανεξάρτητα από την ευστοχία ή μη επιμέρους διατυπώσεων, στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς δίνονται δύο σωστές πληροφορίες: πρώτον, ότι το «πόνος» είναι ομόρριζο του «πένομαι» και, δεύτερον, ότι το «πονηρός» απέκτησε αρνητική σημασία. Όποιες κι αν είναι οι καταγεγραμμένες σημασίες του «πένης» και του «πένομαι» σε ένα λεξικό της αρχαίας ελληνικής, πρόκειται για ομόρριζα. Επίσης, η λέξη «πονηρός» στην αρχαιότητα δήλωνε «έπαινο» από την άποψη ότι είναι τιμητικό για κάποιον να μοχθεί. Δεν είπε κανείς ότι «έπαινος» ήταν η σημασία της λέξης «πονηρός». Άλλωστε, το «πονηρός» είναι επίθετο και το «έπαινος» ουσιαστικό. Σημειωτέον ότι στο ετυμολογικό λεξικό του Γ. Μπαμπινιώτη, αμέσως μετά το λήμμα «βάναυσος», μπορεί κανείς να διαβάσει μια σημασιολογική παρατήρηση για αρχαία επίθετα που απέκτησαν κακή σημασία, όπως «μοχθηρός», «πονηρός» κτλ. Συμπερασματικά, οι πληροφορίες που δίνονται μέσω του βίντεο «Τι κοινό έχει ο πόνος με τον φτωχό;» είναι –σε γενικές γραμμές– σωστές.